Twee minuten

Je merkt vaak pas dat je anders bent als je omgeving je daar bewust van maakt. Soms is dat vervelend, op andere momenten erg verhelderend. Als kind van twee Indische ouders merkte ik dat mijn familie er anders uitzag, dat ik opvallend veel ooms en tantes had, dat mijn ene opa vrijwel elk jaar naar Indonesië ging en dat mijn oma gateau africain, roti koekoes, kue lapis en spekkoek liet aanslepen voor feesten. Maar toch, ook al was ik wel eens uitgescholden (voor iets dat ik niet was overigens), ik had Nederlandse vriendinnetjes, sprak thuis en op school Nederlands en vierde alle Nederlandse feestdagen. Ik begreep niet goed hoe mijn anders zijn in dat plaatje paste.

Dit werd versterkt door verhalen over de Tweede Wereldoorlog. Op school stond de Tweede Wereldoorlog gelijk aan Joden, onderduikers, concentratiekampen en Duitsers, terwijl mijn familie sprak over Japanners, de Birma-spoorweg, interneringskampen en het leven buiten het kamp. Daar kwam bij dat mijn overgrootvader een rijzige Pruis was en mijn opa’s tweede naam Adolf was. De animositeit over Duitsers kon ik dus niet plaatsen. Bovendien lagen Nederland en Indonesië nogal ver uit elkaar, waren Duitsers geen Japanners en over een hongerwinter had ik mijn grootouders nog nooit gehoord. Die tegenstrijdigheden gaven me het gevoel alsof ik in twee werelden leefde zonder dat ik wist welke dat waren of hoe ze met elkaar te maken hadden.

Mijn ene grootvader wilde me daar niets over vertellen. Mijn andere grootouders heb ik een keer gevraagd of de oorlog van school dezelfde was als die van hun, waarom het de Tweede Wereldoorlog heette als het de enige oorlog was die zich in Indonesië had afgespeeld en waarom het een wereldoorlog genoemd werd als het alleen een oorlog tussen Japan en Indonesië was geweest. Als antwoord kreeg ik een fronsende blik die, in combinatie met een zucht, me zoiets zei als:‘Jij bijdehand kind, jij snapt er ook helemaal niets van’. Na die afwerende reactie heb ik geprobeerd zelf antwoorden te vinden. Hoeveel boeken ik over de Tweede Wereldoorlog in Europa heb gelezen weet ik niet meer, maar in geen enkel vond ik een antwoord op die prangende vraag: hoe kwam het dat mijn grootouders en mijn leraren het vol overtuiging over dezelfde oorlog hadden, maar hun verhalen zo anders waren?

Pas op de middelbare school, na het lezen van Jeroen Brouwers’ Bezonken Rood, durfde ik het weer aan daar een vraag over te stellen, ditmaal aan mijn docente geschiedenis. Zittend aan haar bureau met haar ellebogen op tafel zuchtte zij, hief haar handen op, liet haar hoofd daar in zakken, wreef over haar gezicht en vertelde me vervolgens dat het een oorlog was die in verschillende gebieden plaats had gevonden. De oorlog was begonnen in Europa. Duitsland en Japan waren bondgenoten geworden vanwege gemeenschappelijke vijanden én in Europa had al eerder een wereldoorlog gewoed. Daarom werd die gehele periode de Tweede Wereldoorlog genoemd.

Daar was het. Het antwoord. In nog geen twee minuten was mijn jarenlange gepuzzel afgerond en begreep ik hoe de oorlogsverhalen van mijn familie verbonden waren met die van Nederland.

Gepubliceerd in Archipel Magazine, herfst 2008.

Gerelateerde berichten

• 23 March, 2010 -- Totokkinderen in Nederland
• 17 July, 2009 -- Rivier de Lossie
• 10 February, 2009 -- Geknakte ego’s en koude thee
• 18 July, 2008 -- Puberteske verwachtingen over Indonesië
• 16 November, 2003 -- Boekrecensie Last van de Oorlog – S. Scagliola

Tags: anders zijn, Archipel magazine, Duitsland, Japan, Jeroen Brouwers, Tweede Wereldoorlog

This entry was posted on Friday, October 10th, 2008 at 11:02 and is filed under Columns, Indische Nederlanders. You can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.